Autor: Mara

A dzisiaj nie będzie o Japonii. Mam jeszcze sporo materiałów z wyprawy, ale dzisiaj zrobimy sobie przerwę od moich azjatyckich przygód.

Jest zima. No, przynajmniej kalendarzowa, bo wczoraj, 26 grudnia 2025 roku, było 5 stopni. Na plusie. Najdziwniejsza zima odkąd przyjechałam do Norwegii (za miesiąc stuknie mi 20 lat pobytu, więc to jest coś) – ciepła i bez śniegu. Straszne dziwactwo. Dzisiaj za to wiatr wieje tak silnie, że nasz pobliski most cały czas „śpiewa”. „Śpiewa” to takie górnolotne określenie – skubany gwiżdże tak głośno, że aż obudził mnie w nocy. Zazwyczaj podczas wiatru gwiżdże dosyć subtelnie, ale nie tym razem.

Świąt bożego narodzenia, jak zwykle, nie obchodziłam, więc ten czas był dla mnie okresem czystego lenistwa – czytania książek do 2 – 3 w nocy i odsypiania zarwanych nocy do 11. Już dawno tak dobrze nie odpoczęłam. Z uwagi na to, że odebrałam sobie nadgodziny, zaczęłam świętować przesilenie zimowe już od popołudnia 18 grudnia i z drobną przerwą na dwa dni pracy (tylko po 4 godziny dziennie), świętować będę do 5 stycznia. Nabrałam energii i robię rzeczy, które odkładałam od co najmniej kilku miesięcy. To takie pozytywne zakończenie roku 2025.

Dużo się w tym roku działo, ale najważniejsza dla mnie jest nasza, moja i Połówka, podwójna rocznica – od 25 lat jesteśmy razem, a od 20 jesteśmy małżeństwem. To naprawdę spory kawał czasu i jeżeli ktoś sobie myśli, że zawsze było różowo, to jest w wielkim błędzie. Życie, zwłaszcza wspólne, jest takie, że czasami jest cudnie, a czasami daje mocno po tyłku. Gdy teraz sobie o tym myślę, to przed oczami staje mi obraz nas obydwojga w szyku wikińskim, w zbrojach, z tarczami i mieczami – stoimy razem na przeciw codziennego życia i wspieramy się bez wahania. Wyjazd do Japonii, to taka wisienka na torcie tego naszego rocznicowego roku – wspólne przeżycie czegoś niezwykłego. Doświadczenie, które mogliśmy ze sobą dzielić.

Następny rok, 2026, też zapowiada się ciekawie. Otóż w przyszłym roku kończę 50 lat (ha, ha, ha 😀 ). Z racji tego okrągłego jubileuszu mam trochę planów. Pierwszy z nich już zaczęłam realizować. To wyzwanie czysto fizyczne, która ma mi pozwolić przetestować moje ciało – jak wiele jest w stanie znieść. Oczywiście, przy moich kłopotach ze zdrowiem, robię to w pełni świadomie i doskonale znając moje ograniczenia. Już jakiś czas temu postanowiłam być miła dla mojego ciała – nic na siłę, w pełni respektować jego ograniczenia, ale jednocześnie nie traktować go, jak obiektu niepełnosprawnego. Trochę przydługi ten wstęp, ale zaraz wam wyjaśnię, o co chodzi. Jakiś czas temu obejrzałam na Netflixie japoński sportowy reality show, w którym występowali byli reprezentanci różnych dyscyplin sportowych. Te ich zmagania były dla mnie bardzo inspirujące i przypomniały mi o wielu rzeczach w życiu, w których pomogło mi trenowanie sportu. W jednym z zadań uczestnicy musieli robić skłony. Łatwo nie było, skłony były na skosie. Jeden z uczestników zrobił ich prawie 500. Zdeklasował w tej konkurencji swoich rywali, ale także zasiał w mojej głowie ziarno, które sobie powolutku kiełkowało. Po pewnym czasie zadałam sobie pytanie: czy ja bym tak potrafiła? W czasach mojej młodości 300 „brzuszków” to była dla mnie norma, ale to było jakieś 30 lat temu. Co kilka lat robię sobie takie małe wyzwanie i sprawdzam, czy dam radę zrobić 200. Jak do tej pory udawało się wyjść z tego z tarczą. Oczywiście, nie robię tych 200 od razu, tylko dochodzę do tego stopniowo. Tym razem zastanawiałam się nad 300 skłonami. Czy dam radę? A potem uznałam, że po co się rozdrabniać – prawdziwe pytanie brzmi, czy dam radę zrobić 500 skłonów? I to było dobre pytanie 🙂 Jestem w trakcie wyzwania i jak na razie jestem na etapie 350. Jak będzie dalej, zobaczymy 🙂

Patrząc wstecz, mogę tylko powiedzieć, że 2025 to był dla mnie dobry rok. Oby 2026 trzymał poziom 🙂

I tak oto trafiliśmy do japońskiej stolicy, która okazała się zaskakująco przyjazną odwiedzającym. Na własnej skórze przekonałam się, jak świetnie działa tokijskie metro, jak jest wielkie i pozornie skomplikowane, a w rzeczywistości jak łatwo się nim poruszać. To prawdziwy krwiobieg Tokio, który pozwala mieszkańcom i turystom dostać się tam, gdzie potrzebują. Świetne jest to, że każda stacja opisana jest po japońsku i angielsku, a w wagonach metra informacje odnośnie kolejnych stacji wyświetlane są w czterech językach: japońskim (zarówno w kanji, jak i w kanie), po angielsku, koreańsku i chińsku. Dobrym rozwiązaniem był zakup już w Osace kart ICOCA, którymi płaciło się między innymi przy bramkach wejściowych i wyjściowych w metrze, a które można było sobie doładowywać np. w 7eleven. ICOCA to osakijski odpowiednik tokijskiej karty SUICA – obie karty są kompatybilne i można nimi płacić na bardzo dużym obszarze Japonii. Posiadanie takiej karty bardzo ułatwia życie. Co ciekawe w wielu pociągach metra w godzinach szczytu są wagony przeznaczone wyłącznie dla kobiet. Ma to zapobiec molestowaniu seksualnemu kobiet i dziewczynek, które niestety w tokijskim metrze jest na porządku dziennym.

Wracając do samego Tokio, to okazało się mniej zatłoczone niż oczekiwałam. Oczywiście, w najbardziej turystycznych miejscach, jak chociażby Shibuya czy Shinjuku, trudno było się przemieszczać w tłumie ludzi. Zagęszczenie turystów (i tubylców) na metr kwadratowy zaprzeczało zdrowemu rozsądkowi, toteż z Połówkiem szybko się stamtąd zbieraliśmy. Niemniej zobaczyliśmy między innymi Godzillę górującą nad tokijskim kinem, animowanego kotka i tłumy na monstrualnym przejściu dla pieszych (które na żywo wcale nie robi aż takiego wrażenia). Za to samochodów było o wiele mniej niż można było oczekiwać po największej aglomeracji świata. W sumie nie ma się co dziwić, skoro mają tak fantastyczne metro.

Nasz hotel znajdował się blisko jednej ze stacji przesiadkowych metra, więc nie mieliśmy większego problemu, żeby się dostać w różne miejsca. Pokój w hotelu był malutki (tokijskie standardy), ale za to bardzo ładny, a śniadania w hotelowe były smaczne (ale ja lubię kuchnię japońską, oczywiście wegetariańską lub wegańską, więc jestem nieobiektywna). Zabawny był filmik wyświetlany w hotelowej telewizji, który w przystępny sposób miał przybliżyć sposób, w jaki turyści powinni zachowywać się w metrze.

Jedną z atrakcji, na którą bardzo się cieszyłam, chociaż przerażała mnie długość jej trwania, było przedstawienie w tokijskim teatrze kabuki (kabuki-za). Obejrzeliśmy sztukę „Yoshitsune i tysiąc drzewek wiśni” i ku mojemu zaskoczeniu, bardzo mi się spodobała. Były barwne kostiumy, świetni tancerze i śpiewacy, przedstawiana historia też nie była mi całkiem obca. Teatr był pełny, ale widzami były głównie osoby starsze, a wielu z nim zdarzyło się zdrzemnąć podczas sztuki.

Odwiedziliśmy też świątynię Senso-ji, gdzie trzeba było lawirować pomiędzy ludźmi, żeby dostać się do głównego budynku, toteż nie wywarła na mnie zbyt dobrego wrażenia. Chciałam stamtąd uciec najszybciej, jak się da.

Za to odwiedziny w ogrodach cesarskich uważam za bardzo miły przerywnik w zabieganym życiu stolicy. Szerokie otwarte przestrzenie, zieleń i duża ilość ciekawych roślin dała mojemu introwertycznemu wnętrzu chwilę wytchnienia. Oswojone cesarskie karpie koi były przepiękne, zwłaszcza w ruchu. Za to komary cięły w cieniu, jak głupie.

Być w Tokio i nie wybrać się do Tokyo Tower? To nie uchodzi! Chcieliśmy na własne oczy zobaczyć, jak wygląda konstrukcja, którą upodobały sobie wszelkie potwory i obcy (w filmach i anime Tokyo Tower jest nieustannie atakowane przez wszelkiego rodzaju nadnaturalne istoty). Wyjechaliśmy na najwyższą platformę i obejrzeliśmy sobie Tokio z góry – jego wielkość robi wrażenie, a jednocześnie duża część zabudowy miasta jest stosunkowo niska, więc nie przytłacza aż tak, jak można by tego oczekiwać po ponad 37 milionowej aglomeracji miejskiej.

Z Tokio ruszyliśmy shinkansenem w dalszą drogę, do Kioto.

Drugim etapem naszej podróży po Japonii były Alpy Japońskie, a dokładniej olimpijskie Nagano i niewielka Hakuba. Dlaczego akurat tam? A dlatego, że chciałam poznać osobiście Dorotę, która prowadzi tam pensjonat, a z którą znam się internetowo od kilku dobrych lat. Ciekawiło mnie też, jak wygląda ta Japonia leżąca nieco bardziej na uboczu popularnych tras turystycznych, które preferują obcokrajowcy. Dotarliśmy tam pociągiem (expressem i shinkansenem).

Nagano bardzo mi się spodobało. Przypominało mi w pewnym sensie Lillehammer – stosunkowo niewielkie, górskie miasteczko turystyczne. Tak, wbrew temu, co napisałam powyżej, można było spotkać turystów, ale byli to niemal wyłącznie turyści lokalni, japońscy, którzy przyjechali przede wszystkim pokłonić się buddzie w słynnej świątyni Zenkoji. My również odwiedziliśmy tę świątynię, do której udało nam się dotrzeć przed samym niemal zamknięciem.

Z Nagano odebrała nas Dorota z mężem i zawiozła do Hakuby, gdzie spędziliśmy bardzo miły wieczór i gdzie wreszcie się porządnie wyspałam (przeszedł mi jet-lag). Następnego dnia Dorota zawiozła nas do stacji kolejowej Omachi, skąd podmiejskim pociągiem dojechaliśmy do Matsumoto. Tutaj pragnę podkreślić, że podróż tym lokalnym pociągiem, który zatrzymywał się na każdej stacji i którym podróżowali ludzie do pracy, dzieci i młodzież do szkoły, starsi ludzie załatwiać swoje sprawy, z okien którego można było zaglądać ludziom do ogródków i na pola, to jedna z moich ulubionych części wyprawy japońskiej. To podczas tej około godzinnej wyprawy mogłam doświadczyć kawałka tej prawdziwej, „nie-turystycznej” Japonii i dyskretnych, zaciekawionych spojrzeń innych pasażerów, dla których biały to wciąż ciekawostka, a nie uciążliwość. No cóż, antropologiem/etnologiem/etnografem się jest, a nie bywa 🙂

Matsumoto to miasto słynne ze swojego Czarnego Zamku, który w przeciwieństwie do zamku w Osace, zwiedzało się bardzo przyjemnie. Z powodu koloru swoich murów zamek ten nazywany jest często Zamkiem Kruków lub Wron i jest jednym z pięciu japońskich zamków zachowanych w oryginale. Dlaczego nie ma pewności czy chodzi o kruki, czy wrony w nazwie? Podejrzewam, że chodzi o pisownię – obydwa gatunki nazywa się tam karasu i badajże ten właśnie znak kanji jest w nazwie zamku.

Po drodze zahaczyliśmy jeszcze o muzeum miejskie, gdzie można było obejrzeć wystawę japońskich mieczy, a także makietę Matsumoto sprzed kilkuset lat.

Mnie zachwyciły lalki tworzone z tkanin. To zupełnie inna kategoria szmacianek 😉

W regionie przed kilkudziesięciu laty odtworzono i spopularyzowano tradycyjne rzemiosło wytwarzania dziecięcych piłeczek z przędzy.

Z Matsumoto pojechaliśmy pociągiem do Tokio, ale to już inna historia 🙂

Tak to jakoś się porobiło, że w październiku byłam na 2,5-tygodniowej wyprawie w Japonii. Wreszcie, prawda? Cześć z was (bliżej mnie znających) ma pewnie nadzieję, że w końcu przestanę zanudzać o tej Japonii, skoro koniec końców do niej dotarłam i skończy się ich niemal 25-letnia katorga (to o tych najwytrwalszych, którzy są ze mną tak długo 😉 ). Muszę was rozczarować – teraz dopiero zaczyna się na poważnie 😉 Ale o co tu chodzi? – spytają mniej zorientowani. Zaraz wam wyjaśnię.

Otóż od czasów studiów interesuję się Japonią – jej kulturą, historią, polityką, sprawami społecznymi, itd. Nigdy tego nie robiłam zawodowo, ale to moje hobby, które jest ze mną baaardzo długo. Oszczędzę wam szczegółów, bo trochę by to trwało, ale podsumuję to tylko jednym zdaniem: japońska rzeczywistość jest dla mnie rzeczywistością oswojoną. Ciekawa byłam też, jak będę się czuła, gdy skonfrontuję moje wyobrażenie o Japonii ze stanem faktycznym. Jednak nie obawiałam się tego zbytnio i jeszcze przed podróżą oświadczyłam publicznie, że to moja pierwsza podróż do tego kraju, ale bynajmniej nie ostatnia. To taka wyprawa zwiadowcza, która pozwoli mi lepiej zaplanować kolejne. No i jak to wypadło w rzeczywistości, to moje zetknięcie z Japonią? Och, weszłam tam jak puzzelek w całość układanki. Było dokładnie tak, jak to sobie wyobrażałam (no, pominąwszy te gigantyczne tłumy turystów z zagranicy).

Przez te ponad 2 tygodnie w Japonii było bardzo intensywnie i trudno byłoby mi opisać wszystko w jednym wpisie, więc postanowiłam podzielić tę podróż na części ściśle związane z miejscami, w których się zatrzymaliśmy. I tak, będzie dużo zdjęć (jakżeż mogłoby być inaczej? 😉 ).

Lot na trasie Oslo-Osaka z przesiadką w Dosze.

Polowaliśmy na bilety długo i intensywnie, więc udało nam się kupić je po dosyć umiarkowanej cenie, biorąc pod uwagę długość i komfort lotu. Traf padł na Qatar Airways, wersja ekonomiczna (cena za klasę biznesową skutecznie mnie zastopowała). Trochę się martwiłam, jak zniosę tak długa podróż (Oslo-Doha 6,30 h, Doha-Osaka 9,30 h), głównie ze względu na mój kręgosłup i na to, że szybko się nudzę, ale sama byłam zaskoczona, jak to bezboleśnie minęło.

Osaka

Osaka przywitała nas piękną pogodą i 28 stopniami, więc z Połówkiem kryliśmy się w cieniu 🙂 Od razu rzuciły nam się charakterystyczne dla całej Japonii plątaniny kabli wiszące nad głowami przechodniów.

W hotelu Brighton City Osaka mieszkaliśmy na piętrze 13, a numer naszego pokoju to 1313. Sprawiło nam to wiele radości 🙂

W Osace zetknęliśmy się pierwszy raz z tłumami turystów w zamku Osaka. Z perspektywy dalszych odwiedzonych zamków, był on najmniej atrakcyjny. Niemniej architektura tego zamku i tak robiła wrażenie.

W kompleksie zamkowym znajdowała się także świątynia Hokoku shrine, która wywarła na mnie bardziej pozytywne wrażenie, niż sam zamek.

Kapliczki spotkać można w Japonii w niemal każdym miejscu. Niezwykle urocza była niewielka świątynia Hozen-ji wciśnięta pomiędzy budynki i sklepy w jednym z najbardziej handlowo-turystycznych rejonów Osaki, w pobliżu rzeki Dotonbori. Gdyby nie Google maps, przegapiłabym ją, przechodząc obok i szukając czegoś bardziej odznaczającego się. W Hozen-ji charakterystyczne są omszałe posągi buddy – dwa małe siedzące i jeden większy stojący. Omszałe są dlatego, że modlący polewają je wodą. Co i ja uczyniłam 🙂 Do polewania ustawia się wciąż niemalejąca kolejka, co świadczy o niesłabnącej popularności tej małej świątyńki.

Od czasów dzieciństwa, które upłynęło mi między innymi w pobliżu cmentarza, bardzo lubię takie miejsca. Dlatego też chciałam odwiedzić japoński cmentarz buddyjski w Osace i zobaczyć, jak bardzo różni się on od tych polskich czy norweskich. Po pierwsze – ten konkretny cmentarz leży w centrum miasta, pomiędzy budynkami bloków mieszkalnych, domów, firm i szkół. Stele, posągi buddów i figurki Jizo nadają temu miejscu niezwykły klimat. Zresztą, sami zobaczcie.

Osaka okazała się gwarnym, kolorowym i mocno zaludnionym miastem. Oczywiście, znalezienie wegańskiego jedzenia w Japonii to nie lada wyzwanie, ale ja mam już wieloletnie doświadczenie w szukaniu miejsc oferujących jedzenie takim wybrykom natury jak ja, więc dało radę 🙂 Szczególnie miło wspominam szefa Obatę z malutkiej izakaya (tradycyjnej japońskiej mini-restauracji) specjalizującej się w tempurze. Zaskoczyliśmy go tym, że nie chcemy ani mięsa, ani ryb, a mimo to ugościł nas po królewsku.

Udało nam się także zajrzeć tego wieczora do jazzowej knajpki Jack Rose, gdzie posłuchaliśmy koncertu na żywo i to tylko dla nas 🙂 To był wtorek wieczorem i oprócz jednego stałego bywalca, byliśmy w tym barze tylko my 🙂 Co nie zmienia faktu, że pani pięknie grała na fortepianie i równie pięknie śpiewała jazzowe utwory.

W Osace byliśmy na dobrą sprawę tylko jeden cały dzień, ale i tak uważam ją za przyjazne i sympatyczne miejsce, które daje możliwość stosunkowo łagodnego wejścia w zatłoczoną japońską rzeczywistość.

Ten wpis nie będzie miły, dlatego ostrzegam was z góry – zawsze możecie go nie czytać. Zwłaszcza jeżeli jesteście wyznawcami tradycyjnej toksycznej męskości, bo i tak z niego nic nie zrozumiecie. Oszczędźcie sobie wysiłku. Jeżeli jednak zdecydowaliście się czytać dalej, to na własną odpowiedzialność.

Jak spora część z was wie, jestem z wykształcenia antropolożką kultury i część mojego wyuczonego zawodu stanowi obserwacja i analiza. Natomiast moją osobistą zaletą (bywa, że czasami postrzegam to jednak jako wadę) jest cierpliwość. Gdy zainteresuje mnie jakieś zjawisko społeczno-kulturowe, potrafię spędzić na jego obserwacji nie tygodnie czy miesiące, ale całe lata. W dodatku wyznaję nadrzędność metody holistycznej w badaniach – czyli rozpatrywanie danego zagadnienia z każdego możliwego punktu widzenia, biorąc pod uwagę różne dyscypliny naukowe. A że nie pracuję w zawodzie, robię to tylko dla własnego lepszego zrozumienia świata i mechanizmów nim rządzących. I tu następuje koniec tego przydługiego wstępu, a zaczyna się część właściwa – może opisana mało naukowym językiem, ale w sposób bardziej zrozumiały oddaje meritum sprawy.

Otóż dzisiaj rano zaliczyłam tak zwany wkurw. Moja cierpliwość, która powoli przeciekała przez coraz szersze szczeliny, zniknęła. Wyschła, wyparowała, nie ma jej. Czytając artykuł jednej z polskich poważnych i szanowanych gazet, dowiedziałam się, że nie jestem człowiekiem, ani nawet kobietą, ja jestem „waginoistotą” czyli idąc za tym dalej, nosicielką narządu, który z założenia ma sprawiać przyjemność mężczyznom i dawać im potomków (koniecznie męskich, a nie kolejne mini-waginoistoty). To, według niektórych, jest kwintesencją istnienia kobiet na tym świecie. Ale po kolei.

Artykuł był o pewnym młodym mężczyźnie, studencie prawa z Poznania (co jest nie tak z tymi studentami i absolwentami prawa w tym kraju? Nie ze wszystkimi, oczywiście, ale ekstremistyczny skręt wśród nich powoli zaczyna stawać się regułą), związanym z partią Mentzena i częstym uczestnikiem wieców Bosaka, który skatował młodą kobietę w klubie go-go w napadzie takiego szału, że nawet ochroniarzom trudno było go od niej oderwać. Dziennikarze pokopali trochę głębiej i okazało się, że osobnik ten znany jest z szowinistycznych wypowiedzi i między innymi nazywaniem kobiet „waginoistotami”. No i tu dostałam wkurwa, bo to jest jasny i oczywisty sposób dehumanizacji ponad 50% ludzkości. Dehumanizacja (czyli sprowadzanie określonych istot ludzkich, jak migrantów czy kobiet, do roli podrzędnej, odmawiania im równych praw) i mowa nienawiści, to zazwyczaj dopiero jeden z pierwszych kroków w całym skomplikowanym, a dobrze już zbadanym procesie. Dobrze zbadanym na przykładzie zjawiska faszyzmu, który pogrążył świat w wojnie na długie lata. Wracając do artykułu, to według psycholożki badającej to zjawisko, taka dehumanizacja pomaga młodym mężczyznom zracjonalizować własną nienawiść i przemoc. Kiedyś, bardzo dawno temu i we wcześniejszej wersji tego bloga, pisałam o zjawisku niemal powszechnym nienawiści do kobiet w Ameryce Południowej, gdzie bardzo częste są zabójstwa kobiet dokonywane tylko dlatego, że ofiary są kobietami. Obarcza się je wszelkimi męskimi niepowodzeniami (jak choćby przymusowy celibat inceli, brak pracy, zła pogoda, nieurodzaj, itp.) i znęca się nad nimi fizycznie, psychicznie i ekonomicznie, a w sytuacjach ekstremalnych, zabija. Brzmi znajomo? Polska to nie Wenezuela, a jakby sytuacja wygląda podobnie.

Jednak w Europie możemy liczyć na lepszą lub gorszą ochroną systemową kobiet. A jednak w wielu „cywilizowanych” krajach wciąż odmawia się kobietom prawa do decydowania o własnym ciele i własnym sumieniu. Psycholożka, której opinia przytoczona została w artykule uważa, że nienawiść bierze się z poczucia zagrożenia tychże młodych mężczyzn, bo kobiety są dzisiaj lepiej wykształcone, same potrafią o siebie zadbać (patrz: zarobić na własne utrzymanie), a ponadto lepiej sobie radzą z emocjami. Poczucie samotności rodzi w mężczyznach frustrację, a agresja jest próbą odzyskania kontroli i poczucia władzy. No żeż, k@#$ mać! Tak, trudno się oddaje władzę, która dla wielu mężczyzn (kobiet niestety też) jest w wyniku naturalnego porządku rzeczy przypisana mężczyznom, a w rzeczywistości tak silne zachowania patriarchalne zostały wprowadzone do naszej kultury wraz z religią chrześcijańską (słynna trójca – ojciec, syn i wujek, którzy rządzą niepodzielnie). Potem wprowadzono model skrajnie uległej kobiecości w postaci Maryi, żeby nikt im się do tego męskiego rządzenia nie wtrącał. Ale tutaj skończę dygresję religijną, bo to obszerny temat na osobny wpis (jeszcze na studiach przerobiłam historię kościoła w Europie, a potem dałam sobie z nim definitywny spokój). Bosz… Taki długi ten wpis, a ja jeszcze nawet nie doszłam do „manosfery” (dla niezorientowanych, „manosfera” to przestrzeń głównie w Internecie, gdzie młodzi mężczyźni żalą się, że odbierane są im przywileje przynależne z racji urodzenia się z penisem między nogami, najczęściej też z białym kolorem skóry, a do tego wzajemnie nakręcają się w agresji względem kobiet). Myślę, że na ten raz wystarczy, a temat „manosfery” i „mansplainingu” (tłumaczenie świata kobietom przez mężczyzn – to coś, co przyprawia mnie o berserk, a niestety spotykam się z tym od dzieciństwa) poruszę kiedy indziej. Oczywiście, zaraz padnie argument, że nie wszyscy mężczyźni są tacy i w pełni się z tym zgadzam – w świecie jest mnóstwo porządnych facetów, ale coś jednak musi być na rzeczy skoro dochodzi do radykalizacji wśród mężczyzn, skoro kobiety są bite, gwałcone, zabijane, poniżane (chociażby wojna w Ukrainie, gdzie występuje to na masową skalę lub za drzwiami sąsiadów, gdzie były mąż zabija swoją byłą żonę, bo ośmieliła się z nim rozwieść).

Większość tych porządnych facetów, bywa, że i feministów, nie zdaje sobie sprawy z tego, że są biernymi beneficjentami swojej pozycji społecznej w świecie zdominowanym przez patriarchat. Nie oskarżam ich w żaden sposób, bo zdaję sobie sprawę, że pewnych rzeczy nie są w stanie dostrzec, bo nie urodzili się kobietami (to nie seksizm, tylko rzeczywistość – wiele razy to już przerabiałam w podobnych dyskusjach). Jednocześnie wdzięczna jestem za tych wszystkich mężczyzn i chłopców, którzy potrafią znaleźć dla siebie miejsce w nowej rzeczywistości i potrafią iść swoją drogą razem z kobietami, a nie po ich trupach.

Kobiety poczuły moc, poczuły sprawczość (Czarne Protesty i wybory 2023, a na świecie chociażby #metoo i sprawa Epsteina czy Claudia Sheinbaum – pierwsza prezydentka ultra-maczystowskiego Meksyku, protesty w Iranie po zabójstwie Mahsy Amini) i mam nadzieję, że nie pozwolą sobie odebrać swoich praw, za które płacą krwią, godnością, życiem. Jestem szczęściarą, bo mieszkam w kraju, który jest jednym z najlepszych na świecie do życia dla kobiet, a mimo to też mamy swoje problemy. Jak każdy. W Norwegii spotkałam wiele fantastycznych, silnych kobiet, ale też sporo zagubionych i zakompleksionych, bo jesteśmy różne. Wciąż jednak musimy patrzyć na ręce tym, dla których nasza swoboda jest niewygodna i chcieliby nam odebrać prawo do różnorodności – bo mamy prawo być silne, mamy prawo być słabe i mamy prawo być przeciętne, a przede wszystkim mamy prawo decydować o sobie samych.

Mój wpis ilustrują grafiki cudownej Marty Frej.

Nie da się ukryć – z powodu zmian klimatycznych do Norwegii nadciągnęły upały rzadko dotychczas spotykane, a już na pewno nie w takim natężeniu. Już od ponad tygodnia temperatury oscylują w okolicach 27 – 31 stopni w cieniu i co najmniej jeszcze przez tydzień nie pozbędziemy się tej spiekoty. Z dzieciństwa, z Czasów Słusznie Minionych, zostało mi upodobanie do arbuza podczas letnich upałów. Co prawda, gdy byłam dzieckiem nie było jeszcze aż takich upałów (tak, urodziłam się w czasach wielkiego zlodowacenia, gdy mamuty chodziły po ulicach), ale jednym z nielicznych dosyć egzotycznych owoców dostępnych w krajach bloku wschodniego były arbuzy sprowadzane z zaprzyjaźnionych republik radzieckich. Teraz, gdy zbliża się lato i arbuzy pojawiają się w norweskich sklepach spożywczych, Połówek pyta: „O, arbuzy! Czy to już?”, a ja odpowiadam: „Nie, jeszcze nie pora.”, co oznacza, że nie jest wystarczająco gorąco. W obecnej sytuacji już od jakiegoś czasu arbuz w lodówce musi być. Dzisiaj doszło nawet do tego, że pierwszy raz włączyliśmy klimatyzację na chłodzenie, a nie na grzanie, jak zazwyczaj. Wiecie co? Weźcie sobie te upały z powrotem. A przynajmniej tak z 5 stopni Celsjusza. Oddam z pocałowaniem ręki i jeszcze arbuza dołożę.

Oczywiście, jak to u mnie, arbuza można zobaczyć nie tylko w mojej lodówce, ale też na zdjęciach martwej natury. O, jedno macie tu:

Z ciekawostek, to wróciłam do nauki japońskiego z lektorką. Jak przejrzałam moje notatki z poprzedniej fazy nauki tego języka, to sama byłam na siebie zła, że zaprzepaściłam tak wiele. Teraz mam trudności nawet z czytaniem hiragany. Postanowiłam, że jakoś się z tym ogarnę, ale już widzę, że trudno jest mi wygospodarować czas na systematyczną naukę. Zobaczymy, co z tego będzie.

Ze spraw zawodowych, to jakoś tak się porobiło, że klienci sami pukają do drzwi. Większość przychodzi pierwszy raz, ale bywają i tacy, którzy wracają i to jest bardzo miłe. Miałam mieć więcej czasu na moje projekty artystyczne w tym roku. I co? I guzik. Czas ucieka w niewytłumaczalny sposób i tylko widzę, jak moje wolne dni machają mi chusteczką na pożegnanie z okien pędzącego pociągu. Czary jakieś. Ech, nie ma co narzekać, bo przynajmniej udało mi się przeczytać w tym roku kilka świetnych książek, a to dopiero połowa 2025.

Po połowie roku spędzonej jako dumna właścicielka bieżni, muszę przyznać, że to był świetny zakup. Wyrobiłam sobie kondycję, siłę i zaczynam powoli gubić tłuszczyk (chociaż, co do tłuszczyku, to może on mi się zwyczajnie wytapia w tym upale). Nadrabiam też kontakty towarzyskie, bo gdy chodzę, to lubię rozmawiać przez telefon. Ot, taka fanaberia. Gdy mam silne bóle głowy (coraz rzadsze, na szczęście), to czasami jedyna metodą, żeby dotrwać do czasu aż tabletka zacznie działać, to powolutku sobie dreptać. W tym bieżnia też pomaga. Sami widzicie, zakup trafiony.

Uff, to tyle na dzisiaj, bo siedzenie przy komputerze w tej temperaturze, to jakaś katorga. Pozdrawiam was serdecznie i do następnego razu!

Właśnie kończy mi się chorobowe. Kilka dni temu zorientowałam się, że niemal cały ten okres nie wychodziłam z domu. Sporadycznie jechałam do sklepów na zakupy, odwoziłam Połówka do pracy, raz byłam na spotkaniu z przyjaciółkami i niewiele więcej tego było. A, no i raz pojechałam robić zdjęcia w góry. Na zewnątrz było przez większość czasu pochmurnie, ciemno i zimno, więc nie odczuwałam potrzeby wychodzenia. Wygląda na to, że zapadłam w sen zimowy i to sen zbawienny, bo czuję się teraz zupełnie inaczej. Niestety, do poniedziałku muszę się dobudzić, bo wracam do pracy. Wczoraj doszłam do wniosku, że nawet się cieszę z tego powrotu, co chyba jednak nie świadczy dobrze o stanie mojej głowy 😉 Jeżeli myślicie, że przez ten czas się nudziłam, to nic bardziej mylnego – po prostu nie śpieszyłam się, a wszystko miało swój odpowiedni czas. I to było piękne. Tak piękne, że zaczęłam się zastanawiać nad rzuceniem tego wszystkiego i przeprowadzeniem się na Bora Bora. Ewentualnie na Tonga. W każdym razie gdzieś, gdzie jest błękitny ocean, plaże, palmy i słońce. Takie rajskie wyspy (przynajmniej w mojej wyobraźni).

W ostatnim wpisie wspominałam, że czeka na mnie „Miasto i jego nieuchwytny Mur” Murakamiego. Już nie czeka, szybko poszło. Za to kupiłam bilety na spotkanie z samym Murakamim, które odbędzie się tutaj u mnie, na prowincji, w Lillehammer, podczas corocznego festiwalu literatury. Pierwsza moją myślą było: „Jaką książkę wziąć do podpisu?”, bo przecież nie zapakuję całej półki książek do plecaka. A może jednak? Hmm… Muszę tę sprawę jeszcze przemyśleć. No i gdy tylko skończyłam to pisać, wiedziałam już która książkę wezmę – „Kronikę ptaka nakręcacza”. To wyjątkowa książka dla mnie.

Właśnie Mika na mnie namiauczała, że pora już spać. Gdybyście nie wiedzieli, Mika należy do rodzaju kotów pasterskich – o odpowiedniej porze zagania mnie do łóżka. Ewentualnie o innej odpowiedniej porze jestem zaganiana do kuchni, żeby dać jeść. Co gorsza, do kuchni zaczął mnie zaganiać także Enzo. Na razie jeszcze dosyć nieśmiało, ale z czasem poczyna sobie coraz odważniej (w akcie desperacji łazi mi po klawiaturze i staje pomiędzy mną a monitorem). Generalnie to koty wprowadziły w domu taki terror, że strach wejść do kuchni, bo zaraz pojawiają się, domagając się nadprogramowego jedzenia – Mika (Robespierre) siedzi na stole i gapi się intensywnie tymi swoimi wielkim oczyskami, pomiaukując roszczeniowo od czasu do czasu dla większego efektu, natomiast Enzo (Danton) plącze się pod nogami, zawodząc rozpaczliwie z głodu (posiłek dostał pół godziny wcześniej) i demonstrując wszem i wobec swoją puchlinę głodową.

Są tacy słodcy, a ja jestem taka miękka, że zawsze coś u mnie wyżebrzą/wymuszą (wybierz odpowiedniego kota).

Dobrej nocy

Kończy się już styczeń 2025, a ja ciągle niczego nie napisałam na blogu. Próbowałam, ale gdy tylko otworzyłam plik tekstowy, pustka w głowie. Zupełnie nic. Może tym razem wyjdzie.

Żadnych podsumowań zeszłego roku nie będzie. No, może poza jednym – był ok, a nawet całkiem, całkiem. Liczę, że 2025 będzie jeszcze lepszy. Nawet pomimo tego, że Trump został prezydentem, a Elon Musk próbuje się bawić we współczesnego boga (wydaje mu się, że mając władzę nad niektórymi mediami społecznościowymi i miliardy, posiadł władzę nad ludzkimi duszami). Coraz też bardziej mam ochotę wypisać się z tego całego światka SoMe, ale posiadając firmę, zmuszona jestem wciąż w nim funkcjonować. Nie wykluczone jednak, że w pewnym momencie uznam, że chyba już tego za dużo i się jednak z niego usunę. Zobaczymy, wszystko przede mną.

Grafik wstępny na 2025 rok zrobiony i jak zwykle trzeszczy w szwach. Chciałabym, żeby w tym roku trochę się podziało w moim życiu i mam nadzieję, że to się spełni.

Początek roku zaczął się trochę traumatycznie – po 12 latach rozstałam się z moim ukochanym starym PCtem. Mocno przeżyłam to rozstanie, ale trochę pokombinowałam i pomimo, że używam teraz laptopa, wciąż mam swobodny dostęp do dysków ze starego komputera.

W grudniu zmieniłam też stronę firmową www.koshmara.com. Nie obyło się, oczywiście, bez przygód, ale póki co strona jest i działa (oby jak najdłużej). Na specjalne życzenie Połówka strona jest w kolorze białym (podobno lepiej się takie ogląda i wyglądają bardziej profesjonalnie).

Teraz jestem na chorobowym, bo mój kręgosłup i głowa wciąż dają znać o sobie. Muszę odpocząć, wziąć zastrzyki, przewietrzyć głowę i mogę wrócić do roboty. Na razie idzie mi to trochę opornie. Najłatwiej chyba z zastrzykami. W środę jadę na bardzo „miłe” badanie – gastroskopię. Kto nie miał, ten niech nie żałuje 😉 Ja już kiedyś miałam i doskonale wiem, co mnie czeka.

Zima tego roku jest podobnie dziwna, jak poprzednia – styczeń, a my mamy dodatnie temperatury. O tym najstarsi lillehameryjscy górale nie słyszeli. Śniegu też niewiele. Gdy wreszcie spadł, następnego dnia rano popędziłam w góry robić zdjęcia. I słusznie, bo dwa dni później zaczął się topić i już nie byłby taki ładny. Poniżej kilka fotek poglądowych.

Pusto było w tych górach i ani żywej duszy o poranku. Tak lubię najbardziej.

Czytam właśnie najnowszego Sapkowskiego, a perspektywie czeka na mnie najnowszy Murakami. Najlepiej czyta mi się na rowerku treningowym (tak mnie te książki wciągają, że nie wiem, kiedy mija godzina) albo w łóżku przed snem (jedna z najlepszych chwil dnia). Wielu moich znajomych robi podsumowania, ile książek przeczytało w poprzednim roku. Ja się gubię już po 2 miesiącach – w tej chwili w jednym czasie czytam 4 różne książki (nie na raz, oczywiście). W zależności od humoru i nastroju wybieram akurat tę, która mi tego dnia pasuje i jakoś nie mam czasu, żeby gdzieś zapisać ich tytuły. Czasami sama chciałabym wiedzieć, jaki mam roczny przerób, ale po sekundzie taka myśl ulatnia mi się z głowy i przypominam sobie o niej, gdy widzę spisy tytułów innych ludzi. Może kiedyś mi się uda 🙂

Na dzisiaj to tyle. Pozdrawiam!

Zagląda, a nawet gapi się bezczelnie i macha z daleka siną łapą, zbliżając się nieubłaganie. Ona. Groza. Znaczy, Zima. Do tej pory pogoda nas rozpieszczała i przeżyłam chyba najdłuższą jesień w Norwegii odkąd pamiętam – jest połowa listopada, a u nas wciąż temperatury dodatnie. Ale już pojutrze zaczną się mrozy. No, nie żeby jakieś straszne, ale jednak nagłe -11, to nie w kij dmuchał. Ale ja nie o pogodzie chciałam.

Na wiosnę otrzymałam żółtą kartkę odnośnie mojego zdrowia i garść przykazań, co robić, żeby uniknąć czerwonej. Niedawno skontrolowałam kręgosłup i choć różowo wciąż nie jest, to największe zagrożenie udało mi się zażegnać (hurra!). Przyznam jednak, że lekko nie było, bo musiałam zmienić mój styl życia (głównie odciąć się od pracoholizmu i zbytniego angażowania się emocjonalnego w różne sprawy). Jednak po tych miesiącach walki z sobą samą, widzę postępy i dochodzę do wniosku, że było warto. Niemniej jeszcze całe mnóstwo pracy przede mną. Ale to nuda, przejdźmy do spraw ciekawszych 🙂

Otóż wybrałam się z dwiema sympatycznymi dziewczynami (dobrze dojrzałymi „dziewczynami”, podobnie jak ja 😀 ) na kilkudniowe wakacje do Alicante w Hiszpanii. Było słonecznie, ale nie tak ciepło, jakbym chciała. Wiał silny zimny wiatr i nocami padało. Nie wiedziałam, że to sygnały zbliżającej się katastrofy, która nastąpiła w rejonie południowej Hiszpanii w dwa dni po naszym powrocie do Norwegii. Serce mnie bolało i do tej pory boli, gdy oglądam zdjęcia ze zniszczonego powodzią regionu Walencji i Andaluzji, i myślę o tych wszystkich ludziach, których zabrała powódź i o ich rodzinach. I o zwierzętach – tak wiele z nich nie miało szansy się uratować.

Będąc w Alicante, robiłam to, co weszło mi tam już w zwyczaj – wstawałam rano i oglądałam (i fotografowałam) tamtejsze wschody słońca. Oto kilka z nich:

Ale nie samymi wschodami słońca człowiek żyje. Kilka zdjęć z Alicante i Elche:

Naszą małą wyprawę zakończyłyśmy bardzo miłym, ale intensywnym dniem w Madrycie. Zdjęć z Madrytu wam nie pokażę, bo mam je na telefonie, a jeszcze ich nie zdążyłam zrzucić na dysk. Kiedy indziej 🙂

W tym okresie od ostatniego wpisu nastąpiły tez dramatyczne wybory w USA (kolejna groza). Byłam wręcz zdruzgotana ich wynikiem, bo nie wierzyłam, że Amerykanie mogą wybrać Trumpa ponownie. No, to się przeliczyłam. Najbardziej wkurzył mnie pewien wpis jednego z analityków amerykańskich, że gdyby Kamala Harris była mężczyzną, to Trump nie miałby szans. To znaczy, że świat wcale nie zmienił się tak bardzo, jak wydawało nam się, że to zrobił – wybierzmy na prezydenta zakłamanego, aroganckiego, mizogina-recydywistę tylko dlatego, że jest mężczyzną. Kurtyna opada. Czasami brak mi już sił.

Ten wybór niesie ze sobą wiele konsekwencji gospodarczych i geopolitycznych, ale nie bójcie się, nie będę o nich pisać, bo mnie samej jeży się włos na głowie, gdy o nich myślę. Jedno wydaje się nieuniknione – musi nastąpić przesunięcie ciężkości w stosunkach międzynarodowych i aliansach politycznych, co nie stanie się gwałtownie ani szybko, bo zawiasy tej machiny przez dziesięciolecia pokryły się rdzą i nie jest łatwo je rozruszać na nowo. Jedno wydaje mi się oczywiste – Europa powinna skoncentrować się na budowaniu wspólnej tożsamości i odnowienia swojej siły na arenie międzynarodowej, na której została zepchnięta do środkowych rzędów i tam było jej dobrze (tam do woli mogła się taplać w marazmie i samozadowoleniu). Dobra, koniec o polityce.

Z pozytywów, to wreszcie skończyłam moją stronę artystyczną www.artphoto.monikasokol.pl Uznałam, że to już chyba najwyższa pora, żeby rozdzielić moją działalność komercyjną od artystycznej. Te zdjęcia, które tam umieszczam, a raczej całe projekty, robię dla siebie – bo chcę i bo potrzebuję.

W tym roku zorze przyszły wcześnie – już we wrześniu biegałam w środku nocy z aparatem dookoła domu 🙂 To efekty tego biegania:

I na zorzach kończę ten bardzo fotograficzny wpis. Do następnego razu!

No i znowu kilkumiesięczna przerwa w pisaniu bloga. Chyba już tak pozostanie, bo trudno mi znaleźć czas na pisanie. Miałam mniej pracować w lecie, bo to przecież zazwyczaj w fotografii martwy sezon (wszyscy wyjeżdżają na wakacje). Taaak… tylko, że jakoś w tym roku wiele osób uznało, że lato to dobra pora na sesje (a ja się z nimi w pełni zgadzam) i całe lato miałam zapakowane sesjami. Udało mi się wyjechać na tydzień na Lofoty. Tylko, że to nie były Lofoty 😀 („To zupa była, z brukselek…” – dla wtajemniczonych 😉 ). Otóż archipelag, na którym leżą Lofoty dzieli się na dwie części – rzeczone Lofoty i w ogóle nieznane Vesterålen. Lofoty stanowią niewielką część całego archipelagu wysp, za to najbardziej widowiskową i najbardziej zatłoczoną turystami. Za to Vesterålen, to o wiele większe wyspy, dużo bardziej dzikie i niewielu turystów tam trafia. My trafiliśmy. Na sam koniec, niemal. Dalej był już tylko otwarty ocean 😀 I okazało się, że tego mi właśnie było trzeba – spokoju (jakby Lillehammer było jakąś metropolią 😉 ), oceanu i czasu, żeby wyjść na wycieczki. Zdjęć jeszcze nie obrobiłam (bo nie było czasu), ale mam kilka filmików autorstwa Połówka i trochę zdjęć z telefonu 🙂 Poniżej wrzucam filmik z miejsca, gdzie mieszkaliśmy:

Ale nie samymi wakacjami człowiek żyje (a szkoda). Będzie co wspominać, bo nadciąga jesień. Teraz koncentruję się na pracach ogrodowych, żeby moje rośliny przygotować na zimę. Rano, gdy wstaje do pracy, to jest już ciemno i to mnie bardzo przygnębia. W ogóle to mam wrażenie, że z roku na rok coraz gorzej przechodzę norweskie zimy. Najchętniej owinęłabym się w koc i zatonęła w książkach na kilka miesięcy. Czy ktoś za to płaci? Chętnie zmienię zawód. Jak na razie lekarstwem na norweską jesień są wyjazdy (służbowe i nie tylko) i wzmożona działalność artystyczna. Co do tego ostatniego, to w przyszłym miesiącu, 17 października, odbędzie się otwarcie wspólnej wystawy polskich i ukraińskich artystów w centrum sztuki Fossekleiva w Berger niedaleko Drammen. Moje prace też tam będą. Chętnych zapraszam na wernisaż.

Od dłuższego czasu obserwuję u siebie zmęczenie Norwegią i życiem, jakie tu prowadzę. Życie codzienne biegnie tu swoim określonym torem, bez większych ekscytacji czy dramatów, dosyć monotonnie. Dla Norwegów, którzy tu się tu wychowali, to norma, a wręcz zaleta – wiesz dokładnie, czego możesz się spodziewać za tydzień czy za rok, nawet, gdy zmienisz miejsce zamieszkania czy pracę. Ja walczę z tym, szukając sobie wciąż nowych zajęć, nowych projektów. Wiele osób, które tu mieszkają, głównie kobiet (a może to właśnie z nimi w większości o tym rozmawiałam), ma dosyć norweskiej prowincji i jej mdłej codzienności. Ale także tego, że jesteśmy nieustannie poddawane ocenie przez Norwegów, którzy z nami pracują, których spotykamy w sklepie czy urzędzie – wciąż musimy udowadniać, że jesteśmy wykształcone, kompetentne, znamy język i kody kulturowe. I na miłość bogów, mieszkamy w tym kraju już tyle lat, że to zaczyna być trochę uwłaczające. Dotyczy to zarówno lekarek, prawniczek, nauczycielek, jak i fryzjerek czy pracownic biurowych. Nie wiem, może w większych miastach, jak Oslo, Stavanger czy Trondheim jest pod tym względem lepiej, ale moje koleżanki stamtąd jakoś nie wydają się tego potwierdzać. Ech, może się już poddaję, a może po prostu mam gorszy dzień.

Na koniec, na pocieszenie jeszcze jedna fotka z wakacji 🙂